گزارشی از اولین نشست تخصصی برگزار شده با عنوان “روابط مالی زوجین در رویه قضائی”

اولین نشست تخصصی با عنوان «روابط مالی زوجین در رویه قضایی» با حضور آقای دکتر سپهر در دانشگاه شهید مطهری برگزار گردید.

ایشان در این نشست با اشاره به زمان شروع روابط مالی میان زوجین، آنها را در ۷ مورد ذیل احصا نمود: هدایای دوره نامزدی، مهریه، نفقه، جهیزیه، اجرت المثل ایام زندگی مشترک، نحله و مستمری پس از فوت زوج.

هدایای دوران نامزدی، از باب هبه صورت می­گیرد؛ بنابراین چنانچه قبل از عقد، نامزدی به هم بخورد، هدایایی که استفاده نشده باشد، قابل استرداد خواهد بود. قبلا در ماده ۱۳۰۶ ق. م. تصریح شده بود که خسارات دوران نامزدی قابل مطالبه است اما اکنون این ماده حذف شده است.   

وسایلی که معمولاً خانواده زوجه از زوج مطالبه می­کنند مانند سرویس چوب و … از این دست به شمار می­روند اگرچه در عرف آن را جزء جهیزیه می­دانند؛ بنابراین در صورت جدایی و اختلاف، این وسایل به زوج داده می­شود. در هر صورت اموالی که بدون تعدی و تفریط تلف شده باشد، قابل مطالبه نیست.

مهریه، سه تا ضمانت اجرا دارد: حق حبس زوجه، سند اجرای ثبت (مصادره اموال مرد به نفع زن)، دادخواست مطالبه مهریه و زندانی شدن زوج.

چنانچه زوجه درخواست تأمین خواسته داشته باشد، همه اموال زوج غیر از مستثنیات دین را به میزان محکوم به، توقیف می­کنند. در ماده ۵۲۴ منزل متناسب با شأن، وسیله نقلیه متناسب با شأن و تلفن همراه متناسب با شأن استثناء شده است؛ اما قانون اجرای محکومیتهای مالی در مستثنیات دین تغییراتی داده است، از جمله اینکه در مورد منزل، تاکید شده منزل متناسب با شأن زمان اعسار محکوم علیه، استثناء می­شود، وسیله نقلیه متناسب با شأن، استثناء نیست و قابلیت توقیف دارد اما تلفن همراه متناسب با شأن همچنان استثناء شده است. همچنین اگر چیزی وسیله امرار معاش باشد؛ مانند تاکسی نمی­توان آن را توقیف نمود در عین حال اگر این فرد حقوق بازنشستگی هم داشته باشد می­توان آن وسیله را توقیف نمود.

همه اموال اعم از منقول و غیر منقول، مشاع و مفروز و …. و اموالی که زوج نزد ثالث دارد، قابل توقیف هستند. وصول مهریه از ماترک زوج متوفی هم ممکن است و چنانچه زوجه فوت کند، هر یک از ورثه او به میزان سهم الارثش حق مطالبه مهریه را از زوج خواهد داشت.

در خصوص مهریه مجهول؛ مانند یک باب منزل به مساحت ۱۰۰ متر، که ویژگیهای مکانی، ثبتی و غیره در آن نیامده است، باید گفت چنانچه از اوضاع و احوال زمان عقد بتوان منظور را دریافت، صحیح بوده، تعین پیدا می­کند و قابل وصول است. در غیر این صورت باطل است و مبطل نمی­باشد.  

ضمانت اجرای نفقه سه مورد است: دادخواست حقوقی مطالبه نفقه؛ شکایت کیفری؛ استناد به شرط ضمن عقد و  دارا بودن حق طلاق.

اجرت المثل کارهایی که زن در منزل انجام داده است، با دو شرط قابلیت دریافت دارد: اولاً عدم قصد تبرع در زمانی که زوجه کار منزل انجام می­داده است و ثانیاً انجام کارهای منزل به دستور زوج صورت گرفته باشد. با این دو شرط تقریباً برای هیچ خانمی اجرت المثل ثابت نخواهد شد از این رو دادگاه مبلغ دیگری به عنوان نحله برای زن تعیین نموده است. دادگاه نحله را در صورت عدم اثبات اجرت المثل و بر اساس توانمندی مرد، از باب احسان تعیین می­نماید. باید توجه داشت تعیین نحله، تکلیفی برای دادگاه نیست بلکه در صورت صلاحدید می­تواند آن را تعیین کند.